Авлиёлар чақириқларни эшитишадими?

Савол: Солиҳ авлиёлар ўзларига дуо қилган одамларнинг чақириқларини эшитишадими? Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг: «Аллоҳга қасамки, маййитларингиз бошмоқларингизнинг товушини эшитадилар!» – деб айтган ҳадисларининг маъноси нима? Бизга буларни тушунтириб берсангизлар?

Жавоб: Аслида, мурдалар солиҳ бўлсинлар ёки бўлмасинлар, инсонларнинг гапларини эшитмайдилар. Бу ҳақда Аллоҳ таоло шундай деган:

«Агар сизлар уларни чорласангизлар, дуоларингизни эшитмаслар. Агар эшитсалар-да, сизларга жавоб қила олмаслар ва қиёмат кунида уларни (Аллоҳга) шерик қилиб олганларингизни инкор қилурлар. (Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам, дунё-ю, охират ҳақида ҳеч ким) сизга хабардор зот (яъни Аллоҳ) каби хабар бера олмас» (Фотир: 14);

«(Эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам), сиз қабрлардаги кимсаларга (яъни ўлик дилларига) эшиттира олгувчи эмасдирсиз» (Фотир: 22).

Лекин, Аллоҳ таоло гоҳида Ўзининг пайғамбарларидан бирининг сўзларини, Ўзи билган ҳикмат билан, ўликларга эшиттира олади. Зеро Аллоҳ таоло Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сўзларини Бадр жангида ҳалок бўлган кофирларга уларни хорлаш ва қийнаш, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни эса ҳурматлаш учун, эшиттирди. Ҳатто буни ишонмаган айрим саҳобаларига: «Мен уларга айтаётган нарсаларимни улардан кўра яхшироқ эшитмайсизлар. Шундай бўлсада, уларнинг жавоб қайтаришга кучлари йўқ» – дедилар (Имом Бухорий 2/101; Имом Аҳмад 1/27, 3/ 104, 182, 263, 287; Насоий 4/110).

Батафсилроқ маълумотлар олиш учун шайхулислом Ибн Таймийя раҳимаҳуллоҳнинг «ан-Нубувваат», «ат-Тавассул вал-Василаҳ» ва «ал-Фурқон» китобларига мурожаат этишингиз мумкин. У китобларда бу мавзулар етарлича кенг ёритилган.

Ўликнинг қабрга қўйилган пайтда дафн маросимида иштирок этган одамларнинг пойафзалларининг товушини эшитиши, нассларда келган хос эшиттиришдир. Юқорида айтиб ўтилганидек, ўликларнинг эшитмасликларига далолат қилган умумий далиллардан истисно ўлароқ буни зиёда қилиш жоиз эмас.

Тавфиқ Аллоҳдандир. Аллоҳ пайғамбаримизга, Унинг оиласи ва саҳобаларига салавоту саломлар йўлласин.

Илмий Тадқиқотлар ва Фатво Бериш Доимий Қўмитаси, Фатво № 9027 – 5.

Раис: Абдулазиз ибн Абдуллоҳ ибн Боз

Раис ноиби: Абдурраззоқ Афифий

Аъзолар: Абдуллоҳ ибн Қаъуд ва Абдуллоҳ ибн Ғудайён

Манба: Ҳикмат Нури