21.02.12 Иймон махлуқми?
Иймон махлуқми деган масала Қуръон махлуқми ёки йўқми деган масаладан келиб чиққан. Ўша жаҳмияларнинг замонидаги машҳур фитналар ушбу фитнанинг онасидир. Шундай қилиб иймон махлуқми ёки йўқми деган низо юзага келди. Шайхулислом Ибн Таймия роҳимаҳуллоҳдан: Иймон махлуқми ёки йўқми, деб сўралганда шундай жавоб бердилар: «Жавобга ўтадиган бўлсак, жаҳмияларнинг Қуръон махлуқми ёки йўқми, деган фитнаси юз берган кезлари ушбу масалада ҳам низо бошланди. Ушбу ишлар (кетидан) имом Аҳмад ва у кишидан бошқа мусулмон уламоларининг бошига оғир кунлар тушди. Шундай ишлар рўй бердики, ҳозир уни ёдга олсак (вақт) чўзилиб кетади. Бироқ Қуръон Аллоҳнинг Каломидир, махлуқ эмас, деган сўз зоҳир бўлгач ва Аллоҳ таоло исму сифатларни инкор этувчи жаҳмияларнинг ўтини ўчиргач, Аллоҳ нозил қилган калом махлуқдир, деб лафз деган калима билан ифодалайдиган бир тоифа ўртага чиқди. Натижада Қуръон ўқиётгандаги лафзларимиз ёки тиловатимиз ё қироатимиз махлуқдир деб, бироқ бу сўзлари билан овозларимиз ва ҳаракатларимиз билан қироат қиладиганимиз бўлмиш Аллоҳнинг Каломини ҳам ушбу сўзлари остига киргазишни мақсад қилардилар. Буларнинг қаршисига бошқа бир тоифа чиқиб айтдики: Қуръон (қироат қилаётгандаги) лафзларимиз махлуқ эмас. Имом Аҳмад эса икки тоифага ҳам раддия бериб айтдиларки: «Ким Қуръон (ўқиётгандаги) лафзим махлуқ деса, бас, у жаҳмиядир. Ким Қуръон (ўқиётгандаги лафзим) махлуқ эмас деса, бас, у бидъатчидир». Ана шу дамда одамлар иймон масаласида гапира бошлашди. Бир тоифа айтдики: Иймон махлуқдир. Бу сўзлари билан Аллоҳ таоло иймон ҳақида айтган «Ла илаҳа иллаллоҳ» калимасини ҳам ушбу (иймон махлуқдир) сўзлари остига киргазишгача етиб боришди. Натижада ушбу сўзларидан «Ла илаҳа иллаллоҳ» калимаси ҳам махлуқ, Аллоҳ таоло уни гапирмаган, деган (бузуқ) маънолар келиб чиқди. Шунда имом Аҳмад бу кимсаларни бидъатчи деб, шундай дедилар: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдиларки: «Иймон етмиш нечадир шохчадан иборат, энг олий (шохчаси): Ла илаҳа иллаллоҳ, сўзидир». Энди, Ла илаҳа иллаллоҳ калимаси махлуқ бўладими»? Имом Аҳмад ирода қилганлари шу эдики, кимки: Қуръон (ўқиётгандаги) лафзларимиз, тиловатимиз ва қироатимиз махлуқ деса, унинг сўзидан Аллоҳ таоло Ўзи нозил қилган Қуръонни гапирмаган-сўзламаган ва ушбу нозил қилинган Қуръон Аллоҳнинг Каломи эмас деган (бузуқ) маъно келиб чиқади..» («Мажмуъ Фатава» (7/655)).
01.02.12 Тасфия ва тарбия (Муҳаммад Носируддин Албоний)
Барча мақтовлар Аллоҳга хосдир. Биз Унга ҳамд ва истиғфорлар айтиб, Ундан нафсимизнинг шумлиги ва амалларимизнинг ёмонлигидан паноҳ сўраймиз. Аллоҳ ҳидоят қилган кимсани адаштирувчи, адаштирган кимсани тўғри йўлга солувчи зот йўқдир. Мен «Ягона, шериксиз Аллоҳдан бошқа ҳақ илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир», деб гувоҳлик бераман.
Сўнг…
Ушбу «Тасфия (тозалаш) ва тарбия, ҳамда мусулмонларнинг бунга (нақадар) ҳожатманд эканлари» рисоласи бўлиб, унинг асли муҳаддис, аллома, шайх Муҳаммад Носируддин Албоний роҳимаҳуллоҳ бундан ўттиз йилча аввал Иордания (пойтахти) Аммон шаҳридаги шаръий олийгоҳда ийрод қилган нутқларидир. Шайх ушбу маърузада барчамиз юришимиз вожиб бўлган ҳақ манҳажни баён қилиб, уни «Тасфия» (сайқаллаштириш, мусаффолаш, тозалаш) ва «Тарбия» бўлмиш икки сўзга жо қилиб қўйдилар. Шайх ҳаётлари бўйи ушбу манҳаж асосида юриб, ақидани, унга ўралашиб қолган ботил, бузуқ эътиқодлар, хурофот ва ширкиётлардан, суннатни эса, саҳиҳ ва ҳасан (ҳадислар)ни заиф, уйдирма ва асоссиз (ривоятлардан) ажратиш билан асли суннатда бўлмай, балки унга кирғазилган (ривоятлардан) тозалаш билан, фиқҳни эса турли қарашлар ва очиқ ҳужжатларга зид келадиган (динда) янги пайдо қилинган доғлардан тозалаш ила яшаб ўтдилар. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан саҳиҳ ва собит бўлган ҳадислар асосида авваламбор ўзларини, сўнг эса атрофидагиларини тарбия қилдилар. Сўнгра шайх роҳимаҳуллоҳ барча инсонларни ушбу «Тасфия ва тарбия» бўлмиш ҳақ манҳажни қабул қилишга чақирдилар. Шайхнинг ушбу чақириқларини уламо ва толиби илмлар каби илм аҳлидан иборат дунёнинг турли ерларидаги сара кишилар бош устига, деб қабул қилдилар. Соғлом, илмий бир уйғониш (даври) бошланиб, (ушбу даъват) ер курраси бўйлаб тарқалиб бормоқда.
Дарҳақиқат Аммон шаҳридаги исломий мактаба (ушбу рисола шайх роҳимаҳуллоҳнинг (ўзларидан кейин қўйиб кетган) қимматли илмий меросларидандир) умумий фойда ҳосил бўлиб, дунёнинг турли бурчагидаги мусулмонларга манфаат бўлиб, шайх вафотларидан сўнг Аллоҳнинг хоҳиши ила ажр савобларга эришсинлар дея ушбу ажойиб рисолани нашрдан чиқаришга бел боғлади.
Нашрга тайёрловчи
Аммон, 1420 ҳижрий йил, 4 Зул Ҳижжа.
19.01.12 Олти асос (Муҳаммад ибн Сулаймон ат-Тамимий)
Шайх роҳимаҳуллоҳ шундай дедилар: Подшоҳ, (Ўз ишида) Ғолиб Зотнинг қудратига далолат қиладиган оят-аломатларнинг энг ажабтовур ва улкани Аллоҳ таоло очиқ-ойдин оммабоп тарзда, турли ўй-гумонлардан йироқ ўлароқ баён қилган олти асосдир. Сўнгра, ниҳоятда озчиликни ҳисобга олмаганда, оламдаги донишманд ва одам болаларининг ақли расоларидан иборат кўпчилиги ушбу бобда хатога йўл қўйди.
15.01.12 Аёл киши уйчи кийимда нaмоз ўқиши
Бугунги кунда кўпчилик аёлларни намоз ўқишганида уйчи кийим, иштон, лозим, халат ёки шу каби тор, калта кийимларда намоз ўқиётганларини гувоҳи бўламиз. Бундай кийимларда ўқилган намоз қабул бўладими ёки йўқми деган савол кўпчилик мусулмонларни, хусусан муслима опа-сингилларимизни қизиқтирса ажаб эмас.
Аввало шуни эслаб ўтишимиз лозимки, Аллоҳ таоло намоз ўқишга тараддуд кўраётганларга зийнатланишини амр қилди. Аллоҳ таоло айтади:
«Эй Одам болалари, ҳар бир сажда чоғида зийнатланингиз, ҳамда (хоҳлаганингизча) еб-ичаверинглар, фақат исроф қилманглар. Зотан, У исроф қилгувчи кимсаларни севмас» (Аъроф: 31).
Шундай қилиб, кимки намоз ўқимоқчи бўлса, ўшанга намоз учун зийнатланиши буюрилган. Кўпчилик мусулмонлар эса ушбу буйруққа хилоф равишда тунги пижамасида ёки иш кийимида намоз ўқийди ва ўзини намоз учун зийнатламайди. Аллоҳ эса гўзалдир ва гўзалликни яхши кўради.
Уламоларнинг фикрича зийнатланишликнинг энг оз миқдори, бу авратни ёпишликдир. Шундан келиб чиқиб улар айтишдики, авратни ёпиш намозни қабул бўлишидаги муҳим шартларидан бири ҳисобланади. Кимки авратини ёпмаса, намози қабул бўлмайди.
Уларнинг «авратни ёпиш» деган сўзларидан шу нарса тушуниладики, авратни ёпишлик фарз ва бунда нимадан фойдаланилганликнинг фарқи йўқ. Бу ҳолатда намоз раво бўлади, ҳатто аврат шаклини билинтириб турадиган кийим бўлса ҳам.
Бу турли мазҳаб уламолари баён қилган ҳақиқатдир. Қуйида айтилган сўзларга баъзи шарҳларни келтирамиз.
14.01.12 Тўрт қоида (Муҳаммад ибн Сулаймон ат-Тамимий)
Шуни билгилки, Аллоҳ таоло сени Ўзига итоат қилишга йўлласин, тўғри йўлдан оғмаган Иброҳим (алайҳиссалом) миллати: Аллоҳга, динни Ўзи учун холис қилган ҳолда ибодат қилишингдир. Аллоҳ таоло шундай деди:
«Мен жин ва инсни фақат Ўзимга ибодат қилишлари учунгина яратдим» (Зориёт: 56).
Аллоҳ таоло сени Ўзига ибодат қилишинг учунгина яратганини билиб олган бўлсанг, (шуни ҳам) билгинки, ибодат фақат тавҳид билангина ибодат деб номланади. Худди намоз фақат таҳорат билангина намоз деб номлангани каби. Ибодатга ширк оралайдиган бўлса, у (ибодат) ярамайди. Худди таҳорат бузилгани каби.
Демак ширк ибодатга оралайдиган бўлса, уни яроқсиз қилиши ва амал ҳабата бўлиб, ушбу амал соҳиби жаҳаннамда абадий қоладиганлардан (бирига) айланишини билиб олган бўлсанг, шояд Аллоҳ сени ушбу тўрдан халос этар, гарданингдаги энг муҳим нарса: шуни, яъни Аллоҳга ширк келтириш (нақадар разил иш) эканини билиб олдинг. Аллоҳ таоло бу ҳақда шундай дейди:
«Албатта Аллоҳ Ўзига (бирон нарса ёки кимсанинг) шерик қилинишини кечирмайди. Шундан бошқа гуноҳларни Ўзи хоҳлаган бандалари учун кечиради» (Нисо: 116).
Ушбу (мақсадга) Аллоҳ таоло Ўзининг китобида зикр қилган тўрт қоидани билиш билан (эришилади).
08.01.12 Шуруқ намози ҳақида
Шуруқ намози қуёш чиқиб, (бир найза бўйи) кўтарилгач ўқиладиган икки ракат намоздир. Бомдод намозини масжидда жамоат билан ўқиса сўнгра намоз ўқиган ўрнида Аллоҳни зикр қилиб ўтиргач ушбу намозни ўқийди.
Ушбу намознинг фазилати ҳақида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ушбу ҳадис ворид бўлган: «Ким бомдод намозини жамоат билан ўқиса, сўнг қуёш чиққунча Аллоҳни зикр қилса, сўнг икки ракат намоз ўқиса, унга ҳаж ва умранинг ажри каби (ажр) бўлади. Тўла, тўла, тўла» (Термизий (586) Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилди).
Ушбу ҳадиснинг саҳиҳлиги борасида ихтилоф мавжуд. Бир жамоа аҳли илм ушбу ҳадисни заиф деган бўлса, бошқалар ҳасан даражасидаги ҳадис деб айтишди. Ҳасан даражасида деб айтганлардан Албоний роҳимаҳуллоҳдир «Соҳиҳ Сунан ат-Термизий».
29.12.11 Талоқ қилинган хотин қандай қайтарилaди?
Агар эркак киши хотинини бир ёки икки талоқ қилган бўлса ва идда муддати ҳали тугамаган бўлса (идда муддати – учта ҳайз муддатининг тугаши ёки ҳомиладор аёл учун боланинг туғилиши), унда эр ўз хотинини: «Мен сени қайтариб олдим» ёки «Мен сени сақлаб қолдим» каби сўзлар билан қайтариб олиши мумкин. Бу билан никоҳ саҳиҳ ҳисобланади. Ёки у хотинини қайтаришни ният қилган ҳолда бирор амални қилиши мумкин. Масалан, никоҳни қайта тиклаш мақсадида у билан жинсий алоқа қилишлик. Бу билан ҳам никоҳ қайта тикланади.
Ушбу масаладаги суннат, никоҳни қайта тиклаётгани ҳақида гувоҳларни ҳозир қилишликдир. Яъни иккита эркак гувоҳни чақиришлик. Бу Аллоҳ таолонинг ушбу қовлига мувофиқдир:
«Энди қачон (талоқ қилган аёлларингизнинг идда) муддатлари битиб қолса, бас, уларни яхшилик билан олиб қолинглар (яъни қайта никоҳлларингизга олинглар) ёки яхшилик билан (яъни, ҳаққи маҳрларини бериб) ажрашинглар. Ва (ярашиб олиб қолаётган ёки ажрашиб кетаётган чоғларингда) ўзларингиздан (яъни, мусулмонлардан) бўлган икки адолат соҳибини гувоҳ қилинглар» (Талоқ: 2).
Мана шу тарзда никоҳ қайта тикланади.
27.12.11 Сафар ва бошқа ойлар ҳақидаги будгумонлик – ҳаромдиp
Ҳой одамлар, Аллоҳдан тақво қилинглар, умидларингизни Унга боғланглар, Унгагина таваккул қилиб, Ундангина ажру савоблар тиланглар ва азобидан қўрқинглар:
«Бас (шундай экан) сизлар ризқни (ёлғиз) Аллоҳ даргоҳидан истанглар ва Унгагина ибодат қилинглар, Унгагина шукр қилинглар, (зотан) сизлар Унгагина қайтарилурсизлар» (Анкабут: 17).
Айрим одамлар шахслар ва замонлардан ирим қилиб, Аллоҳнинг қазо ва қадари билан эмас, балки ўзлари зарар бериб қўйишини гумон қиладилар. Бу – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам таъқиқлаган ва ширк эканидан хабар берган бадгумонликдир. Чунки ирим қилаётган одам ўзига келадиган мусибатни замон ёки макон ёхуд шахслардан келади дея бадгумонлик қилади-да, ўша шахс ёки замон ёхуд маконни ёмон кўради ва менга ёмонлик келтиради деган хаёл билан нафратланади ва бошига етган мусибат Аллоҳ таолонинг қазо ва қадари ва қилган гуноҳлари сабабли келганини ё унутади, ёки билмайди. Ҳолбуки, Аллоҳ таоло ҳам қадимги халқлар яхшилик манбаи бўлган пайғамбар ва мўъминлардан ирим қилганликларини эслатиб, Фиръавн қавми ҳақида:
«Агар уларга бирон ёмонлик етиб қолса, Мусо ва у билан бирга (унга иймон келтирган) кишилардан бадгумон бўлдилар» (Аъроф: 131) деган бўлса, Самуд қабиласи ўз пайғамбарлари Солиҳ алайҳиссаломдан ирим қилганини баён қилади:
«Улар дедилар: «Бизлар (бошимизга тушган очарчилик-қаҳатчилик) сенинг ва сен билан бирга бўлган (мўминларнинг) шумқадамлигидан деб билдик»» (Намл: 47).
26.12.11 Саҳоба деб кимларга айтилaди?
Саҳобий – Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламни, у кишига иймон келтирган ҳолда кўриб, ана шу асосда вафот этган кишидир.
Имом Бухорий роҳимаҳуллоҳ ўзларининг «Саҳиҳ»ларида (3/1333) шундай дедилар: «Мусулмонлардан бўлган бирор киши Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан ҳамсуҳбат бўлган бўлса ёки у кишини кўрса, у киши (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг саҳобаларидандир».
Ҳофиз ибн Ҳажар роҳимаҳуллоҳ шундай дедилар: «Бухорий ишонч билан айтган ушбу қовллари Аҳмад ва муҳаддисларнинг жумҳур уламолари сўзидир. Бухорийнинг «мусулмонлардан бўлган», деган сўзлари билан у киши (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га ҳамсуҳбат бўлган ёки кўрган кофирлар (ушбу таъриф остига) кирмайди. У киши (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг вафотларидан кейин Исломга кирганларга келсак, «мусулмонлардан бўлган», деган сўзларига мувофиқ келса-да, бироқ у ушбу (саҳобий деган) сифат остига дохил бўлмайди. Ана шу таянса (арзийдиган сўздир)» («Фатҳул Борий» (7/4)).
24.12.11 Дилмурод Абу Муҳаммад маърузалари
Саҳифамизда Дилмурод Абу Муҳаммаднинг яна бир неча дарсликлари жойланди:
21.12.11 Аёл киши учун жиҳод қачон фарз бўлaди?
Дарҳқақиқат бугунги кунда аёлларни жиҳод қилишликка даъват қилувчи «даъватчи»лар пайдо бўлган. Ҳатто уларнинг ораларида шундайлари борлигини эшитмоқдамизки, интернет орқали ёш қизларни жиҳод қиламиз деб бошини айлантириб, ўз олдига чақириб олиб, валийси розилигисиз никоҳлаб олиб, бирга жиҳод қилишга олиб кетишаётган эмиш, ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ.
Баъзи мусулмонлар муслима опа-сингилларимизни жиҳод майдонига (аслида бу жиҳодий ҳаракатлари шаръий экани катта шубҳа остида) чорлаётганларини оқлаш мақсадида, аввалда ҳам уламолар аёлларни жиҳодга чақиришганини далил қилиб келтиришмоқда. Улар мусулмонлар юртига кофирларнинг бостириб келганида, жиҳод барча учун, аёллар ва болалар учун ҳам, фарзи айн бўлади деган баъзи имомларнинг сўзларини келтиришмоқда. Сўнг ўша мусулмонлар ўша ҳолатга қиёс қилиб айтишмоқдаки, бугунги кунимизда жиҳод фарзи айн, демак бунга аёллар ҳам киради.
Ушбу даъвога осонгина жавоб бериш мумкин.
20.12.11 Уламолар «Ихвон ал-Муслимийн» жамоати ҳақидa
Қуйида келтириладиган сўзлар Суннат уламоларининг «Ихвон ал-Муслимийн» жамоати ҳақидаги баъзи фатволаридир.
19.12.11 Қарздан тўланадиган закoт
Қарз – қарз берувчининг мулки ҳисобланади. Бироқ қарз сифатида берилган пул ҳақиқий мулкдорнинг қўлида эмас экан, фақиҳлар бу борада ихтилоф қилишди:
Ибн Умар, Оиша ва Ибн Аббоснинг мавлоси Икрима, Аллоҳ барчаларидан рози бўлсин, қарзга берилган пулдан закот берилмайди деб ҳисоблашган. Улар буни ўша мулк кўпаймаслиги ва у шахсий фойдаланиш учун ишлатиладиган мулк каби экани, шунинг учун ҳам ундан закот берилмайди деб тушунтиришган.
Жумҳур фуқаҳолар эса масалани мана бундай изоҳлашади:
Қарз икки хил ҳолатга эга бўлиши мумкин:
1) Қайтариши умид қилинган «қарз тўлови» (яъни тўлов муддати келган қарз).
2) Қайтариши умид қилинмаган «қарз тўлови».
